Лауреати 2017-09-30T14:47:33+00:00

ЛАУРЕАТИ


 


ЏУЗЕПЕ  РОТУНО


 

Лауреат на 38 издание на Фестивалот Браќа Манаки- Големата Златна Камера 300 за Животно Дело е ЏУЗЕПЕ РОТУНО/ GIUSEPPE ROTUNNO, како еден од великаните, најголем меѓу најголемите кинематографери на италијанскиот и светскиот филм.

Џузепе Пепино Ротуно/Giuseppe Peppino Rotunno, е роден 1923 година во Рим. Плодната кариера од скоро 6 децении, ја започнал уште како тинејџер на 17 години, прво како вљубеник во фотографскиот апарат, работејќи во студијата на Чинечита/ Cinecitta во Рим, а потоа и како филмски репортер за италијанската армија, за од 1942 да започне и како асистент на камера/ camera assistant и снимател/камерман/ operator. Во тоа својство, а како ученик на тогашниот водечки кинематографер Г.Р.Алдо, учествувал во снимањето и на неколку познати италијански филмови, како филмот од тие воени времиња ЧОВЕКОТ СО КРСТОТ/ THE MAN WITH THE CROSS (1942) на Роберто Роселини/Roberto Rossellini, потоа, по војната во 1951, филмот УМБЕРТО Д/UMBERTO D на Виторио Де Сика, па следната, 1952, неговиот филм СТАНИЦАТА ТЕРМИНИ/STAZIONE TERMINI и веднаш потоа, во 1953, СЕНСО/ SENSO на Лукино Висконти, со кого подоцна ќе работи како кинематографер на неколку негови значајнии дела. Како родоначалник на повоениот италијански филм кој се надоврзува на италијанскиот неореализам, Ротуно има снимено дузина антологиски филмови, пред сѐ, на италијанската кинематографија и во прв ред со најголемата и најефектна тандемска соработка со режисерскиот великан, Федерико Фелини. Нивни заеднички остварувања се десетина филмови кои го красат не само опусот на тандемот ФЕЛИНИ-РОТУНО, туку се и бисери на италијанскиот и светскиот филм, повеќето и лауреати, како, во прв ред: АМАРКОРД/ AMARCORD (1973) нивно ремек дело за кое освоија Оскар за најдобар странски филм. Тоа е носталгично автобиографско навраќање во родниот град на Фелини – Римини, кој заедно со сограѓанинот и голем сценарист Тонино Гвера/Tonino Guerra го напишаа сценариото, а Ротуно создаде маестрална визуелна атмосфера во градот на Јадранскиот брег – Римини од времето на доцните 1930- ти, во времето на раѓањето на фашизмот на Мусолини, фокусирано на семејството на помладиот тинејџер Тита-алтер егото на Фелини од неговата рана младост. Ротуно како расен кинематографер изградил прекрасна реминисцентна, визуелно пребогата атмосефра низ секвенци/како визуелни вињети, меѓу кои најбисерна е онаа кога се прославува пролетта, или комедиографските случувања во „лудото”/ tutti mati семејство, со чичкото искачен на големото дрво извикуваjќи: „… Сакам жена!/”Volio una dona!, па случувањата на училиште и средбите со фаталните жени Градишка и Волпина. По АМАРКОРД, Ротуно, со Фелини претходно го сними првиот од двата историски филма: ФЕЛИНИ САТИРИКОН/ FELINI SATIRIKON (1969), и потоа- КАЗАНОВА НА ФЕЛИНИ/E IL CASANOVA DI FELLINI (1976), во кои во богатата колоратурност, со сценографијата и костумите, Ротуно ја гради својата инспиративна визуелна палета. Во другите филмови на Фелини, како: РИМ НА ФЕЛИНИ/ FELLINI ROMA (1971, во кој Ротуно како роден римјанин, со посебен однос го визуелизира портретот на вечниот град) , потоа, ПРОБА НА ОРКЕСТАРОТ/ ORCHESTRA REHEARSAL (1978), ГРАДОТ НА ЖЕНИТЕ/ LA CITTA DEL DONNE (1980), БРОДОТ ПЛОВИ/ EL NAVE VA” (1983), во сите нив, Ротуно, одново, ја демонстрира својата кинематограферска зрелост, сѐ до последниот игран филм потпишан од него во 1996 година со творецот на италијанскиот нео – хорор саспенс, режисерот Дарио Аргенто- СТЕНДАЛОВИОТ СИНДРОМ/ THE STENDHAL SYNDROME.

Својата прва повоена кинематограферска соработка со истакнат италијански режисер, Ротуно ја има во 1955 година со филмот СКАНДАЛ ВО СОРЕНТО/ SCANDAL IN SORRENTO во режија на Дино Риси, интересен е фактот што во таа прва фаза овој филм го снима во колор фотографија за подоцна да го покаже своето мајсторство и во црно/белата фотографија, најкарактеристично за филмовите кои, пред фазата со Фелини, ги снимил со другиот великан на италијанската кинематографија Лукино Висконти. Така, во тој ран период, две години подоцна, во 1957 година го снима БЕЛИ НОЌИ/ LE NOTTI BIANCHE, што Висконти го работи според делото на Достоевски, со артистите: Марија Шел, Марчело Мастројани и Жан Маре во историскиот љубовен триаголник чии сензитивни нијанси, Ротуно ги сенчи низ благите тонови на црно/белата фотографија. Тандемот Ротуно-Висконти, ја продолжува креативната сорабтока во 1960, 1963 и 1967, кога ќе ги реализираат другите три антологиски филма: РОКО И НЕГОВИТЕ БРАЌА/ROCCO E I SUOI FRATELLI/ROCCO AND HIS BROTHERS (во црно/бела фотографија, со одличниот кастинг: Ален Делон во насловната улога, Ренато Салваторе како еден од неговите браќа, Ани Жирадо, како жената на раздор меѓу нив, во братско-семејната морална драма), потоа, 3 часовната историска љубовна драма ЛЕОПАРД/ IL GATOPARDO/THE LEOPRAD (со актерското трио: Клаудиа Кардинале, Ален Делон и Берт Ланкастер како принцот од Салина/ викан Леопард, чие аристократско чувство за чување на класата и семејството, Ротуно го доловува со сета колоратурна раскошност во изразот на сценографијата и костимографијата, а антологиска е 40 минутната секвенца на балот како климакс на филмот) и СТРАНЕЦ/ LO STRANIERO/THE STRANGER (работен според истоименото литерарно дело на Албер Ками, со Мастројани во насловната улога, а атмосферата на мачнина во алжирското летно поднебје во специфична колор гама ја доловува маестро Ротуно.

– Во најраната творечка етапа, Ротуно, како дел од кинематограферскиот квартет, во 1959 година учествува во креативното создавање, на исто така, антологискиот филм ГОЛЕМАТА ВОЈНА/ LA GRANDE GUERRA, на уште еден режисер великан Марио Моничели/Mario Monicelli, со големиот актерски тандем: Гасман – Сорди. Во тој период, во 1963, Ротуно соработува и со великанот актер-сценарист- режисер Виторио Де Сика, потпишувајќи го како кинематографер неговиот познат филм, ВЧЕРА, ДЕНЕС И УТРЕ/IERI, OGGI, DOMANI ( во овој омнибус со трите лика на жените Аделина, Ана и Мара кои ги интерпретира Софија Лорен со Марчело Мастројани како нивен партнер во сториите, а Ротуно со фотографијата придонесува за љубовната разиграност и колоратурност).

– Од плејадата други истакнати италијански режисери со кои Ротуно соработувал е и Лина Вертмилер/Lina Wertmuller, во трите филма: ЉУБОВ И АНАРХИЈА/LOVE AND ANARCHY (1973, најдобриот нивен филм, со одличниот Џанкарло Џанини, во улогата на анархистот Антонио кој доаѓа во Рим во 1930- те за да го убие Мусолини, но се вљубува во една проститутка), СЕ ЗАФРКНАТО/TUTTO A POSTO E NIENTE IN ORDNINE/ALL SCREWED UP (1974, социјална драма за животот на група италијански имигранти кои од бедниот југ доаѓаат во Милано) и ДОЖДЛИВА НОЌ/A NIGHT FULL OF RAIN (1978, со актерите Џанини и Бергер во улогите на фатални љубовници од спротивставени светови, чија драма Ротуно ја доловува со затемнети колор тонови). -Со странските истакнати режисери, главно американски, Ротуно исто така има бележита соработка, работејќи како кинематографер на исклучително значајни дела на светската кинематографија. Еден од нив во доменот на историски спектакл, во 1966, снимен со висок буџет, е: БИБЛИЈАТА/THE BIBLE, во режија на Џон Хјустон, кој го толкува и ликот на Ное-како наратор, а оваа библиска верзија Ротуно ја слика со сета нејзина спектакуларност, во продукција на Дино Де Лаурентис, во траење од скоро 3 часа и на 70 мм филмска лента (за чија креација ја освоил највисоката италијанска филмска награда, Давид Ди Донатело).

– Со режисерот Мајк Николс, Ротуно ги снимил: ТЕЛЕСНО СОЗНАНИЕ/CARNAL KNOWLEDGE (1971, сексуално/еротските искушенија на двајцата другари Џонатан/Џек Николсон и Сенди/ Арт Гарфанкел, во лов на девојки со кои ќе ја потврдат својата машкост, соодветно визуелно интригантно реализирано од Ротуно) и ВОЛК/ WOLF(1994, жанровски хорор саспенс со еднакво атрактивен кастинг составен од Џек Николсон, Мишел Фајфер и Џејмс Спејдер, чие врколачко трансформирање, Ротуно го изведува на за овој тип на хорор филм, со посебна мистичност и енергичност).

Многулауреатскиот АВАНТУРИТЕ НА БАРОН МИНХАУЗЕН/ THE ADVENTURES OF BARON MUNCHAUSEN на монтипајтоновецот Тери Гилијам, ги демонстрира сите сегменти на визуелната креативност на кинематограферот Ротуно. Во спектакуларноста и продукциската специфичност на овој тип на фантастичен филм-стрип, базиран на познатите литерарни сказни за најголемиот лажго на сите времиња, Ротуно визуелно ги обединува сите сликарски сегменти на ова дело, Номинираните за Оскар, сценографот Данте Ферети, костимографката Габриеле Пескучи (БАФТА пак им ги даде своите награди, со забелешката дека мораше таа награда на Британската Филмска Академија, заслужено и неодложно да му припадне и на Ротуно!) визуелните ефекти и шминката, за тоа најдобро да го оценат италијанските филмски новинари и критичари кои сите нив на чело со обединувачкиот креатор на визуелноста на филмот-Ротуно, ги наградуваат со својата Сребрена Лента. -Кинематограферски врв на Ротуно со американските режисери е наградениот со 4 Оскари за: најдобра сценографија, најдобри костуми, најдобра монтажа и оригинална песна- СИОТ ТОЈ ЏЕЗ/ ALL THAT JAZZ на режисерот Боб Фос, освојувачот на Златната Палма во Кан 1980, а иако го заслужи и Оскарот за најдобар кинематографер, прескочени заедно со Боб Фос од АМПАС, оставени само со своите Номинации за Оскари-Ротуно сатисфакција доби од БАФТА која му ја додели заслужено својата награда за креацијата во СИОТ ТОЈ ЏЕЗ. Во жанрот на мјузикл, инспириран автобиографски од самоубиствениот живот на кореограферот, танчер и режисер, Боб Фос (во инспиративната и ефектна креација на артистот Рој Шајдер, кој за оваа улога, исто како Фос и Ротуно, беше само Номиниран за Оскар за главна машка улога), овој филм е импресивно визуелно пакуван од маестро Ротуно, кој ги има сите залуги за високите уметничко-креативни дострели на ова остварување.

– Од пребогатото искуство уметничко и животно, од биографските сеќавања на големиот Ротуно би го издвоил како суштина на неговoтo визуелно изразување и кинестетска уметност, следниов постулат/credo: “…Како што музиката има 7 ноти, уметноста на кинематограферот има само 3 светлини: key light/клучна извор светлина, fill light/ светлина на чувствување на сликата/снименото и back light/заднинска светлина, од кои како синтеза доаѓаат многу резултати. Светлината е како калеидоскоп, но тие 3 светлини миксирани заедно се многу поимпресивни/повпечатливи од калеидоскопот”.

Џузепе Ротуно, заради неговата возраст од 94 години, нема да може физички да биде присутен во Битола да ја прими наградата- Голема Златна Камера 300 за Животно Дело, затоа ќе му ја предадеме или во Рим во неговиот дом, каде што живее со својата драга сопруга или на неговиот студент, сега веќе искусниот кинематографер Лука Коасин/ Luca Coasin, на свеченото отворање на 38 издание на Браќа Манаки во Битола, кој потоа ќе му ја однесе на Ротуно во Рим, за да ја има во својата колекција како вечен спомен за својот голем филмски опус.

Благоја Куновски – Доре


ПЈЕР ЛОМ


 

Прифаќањето на наградата од страна на г. Лом, во досегашното мое искуство, се случи најбрзо можно, што ме ободри со фактот дека тој знае за нашиот фестивал, за тежината на наградата што ја добива и честа што му ја укажуваме. По упатувањето на поканата, попладнето на 10 мај, веднаш утредента претпладне од г. Лом стаса позитивниот одговор низ зборовите:

Драг Господине, Ви благодарам на поканата и за наградата за животно дело. Ја прифаќам со задоволство. Ќе дојдам со мојата сопруга Рене/Renee и би останале неколку денови за да уживаме во фестивалот и да ја откриеме/запознаеме вашата земја. Ќе патуваме од Марсеј или од Париз,
Нашите најдобри мисли,
Пјер Лом

– Се разбира бев радосен, му се јавив веднаш, заблагодарувајќи и искрено му пишав дека тој ден ми го направи посебен.

А како поинаку и да се чувствувате кога со добивањето нов член во Клубот на великаните од калибарот на Пјер Лом, нашиот фестивал има полн погодок. Зашто, Лом е не само еден од најголемите живи француски туку и светски кинематографери, тој само ја збогатува нашата антологија на кинематограферите.

Пребогатиот опус на Лом, исполнет со повеќе од 100 филмови, околу 60 целовечерни играни, преостанатото од документарни и кратки, во кариера која траеше над половина век, го красат разновидни визуелни, кинестетски и жанровски изрази. Другата специфика во таа насока е што соработувал со плејада водечки француски режисери, а има значајна група филмови потпишани и од странски автори. Многу од тие 29 филмови беа промовирани на Канскиот фестивал, каде што Лом исто така има своја награда како кинематографер, а исто така и лауреат на главната француска награда – Сезар за неколку антологиски филмови.

Пјер Лом е роден на 5 април, во гратчето Булоњ-на-Сена/ Boulogne-sur-Saine, Франција. Од 1951 до 1953 година во Париз се школувал на Ecole Nationale Superieure-Louis Lumiere, а значајно му е и школувањето на филмски школи во Америка. Исто така, од 1990 до 1993, бил претседател на АФЦ/AFC, Асоцијацијата на француските кинематографери, чиј почесен претседател е сега. Во текот на кариерата доследно работел снимајќи кратки, документарни и целовечерни играни филмови, а природно, по школувањето во раниот период од 1950 до 1960 година се калел како снимател и асистент на камера. Од таа прва етапа ги снимал кратките филмови на подоцна маркантните француски режисери, како Ерик Ромер, Филип де Брока, Жан Осташ, Крис Маркер, со кого, по самостојното реализирање на краткиот филм во својство и на режисер – ПАРИЗ МОЈ ДРУГАР/PARIS MON COPAIN (1954), ќе го корежира и долгометражниот документарен филм УБАВИОТ МАЈ/LE JOLI MAI (1962, со Ив Монтан, Симон Сињоре и самиот Лом како наратори), по 30 кусиот, уште еден портрет за Париз и парижани, во пролетта 1962 по прекинот на колонијалната војна и траумите од Алжир. Во текот на 1978 е и серијата кратки филмови што Лом ќе ги сними со авторката Маргарет Дира.

Филмографијата на Лом видливо покажува дека тој не се врзувал категорично за некој режисер за да градат тандем, иако се гледа дека со една група режисери снимал по 2, 3 или 4 филма, стекнувајќи одредена навика да му парира на неговиот режиски стил со визуелно адекватен израз, сеедно дали е тоа во црно-бела или колор фотографија. Во таа група со кои сепак ја повторувал соработката, спаѓаат, во прв ред француските познати режисери: Жан-Пол Рапно/Jean-Paul Rappeneau, со филмовите: ДИВАТА/LE SAUVAGE (1976, номинација за Сезар), ЗАГРЕАНИ/ALL FIRED UP и еден од најдобрите снимени филмови на Лом – СИРАНО ОД БЕРЖЕРАК/ CYRANO de BERGERAC (1990, подолу повеќе за ова ремек-дело); Патрис Шеро/Patrice Chereau со: ТЕЛОТО НА ОРХИДЕЈАТА/THE FLESH OF THE ORCHID (1976, номинација за француската филмска награда Сезар) и ЏУДИТ ТЕРПОВ/JUDITH THERPAUVE (1979, пак номинација за Сезар); Клод Милер/Claude Miller со: ОВАА СЛАТКА БОЛЕСТ/THIS SWEET SICKENSS (1978, нова номинација за Сезар ) и СМРТЕН КРУГ/ DEADLY CIRCUIT (1984, петтата номинација за Сезар); Алан Кавалие/Alain Cavalier со: ОГАН И МРАЗ/ FIRE AND ICE (1961, вториот филм од почетокот на кариерата како самостоен кинематографер во црно-бела фотографија), ОГРАБЕН/PILLAGED (1967), СРЦЕБИЕЊЕ/HEARTBEAT (1968); Со Американецот James Ivory/Џејмс Ајвори, Лом ги снимил филмовите: МОРИС/MAURICE (1987), КВАРТЕТ/QUARTET (1981), РАЗВОД/THE DIVORCE (2003, како негов последен во активната кариера) и историската биографска драма за двојниот живот на американскиот претседател, ЏЕФЕРСОН ВО 31 ПАРИЗ/JEFFERSON IN PARIS (1995). Списокот на единечна соработка на Пјер Лом со некој режисер е нешто поголем, а во оваа пригода селективно ги издвојувам следниве режисери и нивните филмови: Ив Боасе/Yves Boisset со КОПЛЕН СИ ЈА СПАСУВА КОЖАТА/COPLAN SAVES HIS SKIN (1968), Американецот Вилијам Клајн/William Klein со ГОСПОДИН СЛОБОДА/Mr.FREEDOM (1968), германскиот режисер, оскаровецот Фолкер Шлондорф/Volker Schlondorff со ПАТНИК/VOYAGER (1991, со Сем Шепард и Џули Делфи во авантуристичката страсна љубовна драма), Клод Бери/Claude Berri со LE SEX SHOP (1972), Беноа Жак/Benoit Jacquot со ДЕЦАТА ОД ПЛАКАРОТ/ CLOSED CHILDREN (1977), Душан Макавејев/Dusan Makavejev со СЛАДОК ФИЛМ/SWEET MOVIE (1974), Жак Доијон/Jacques Doillon со ЌЕРКАТА ШТО ВЕТУВА/THE PRODIGAL DAUGHTER (1981), Бертран Блие/ Bertrand Blier со МОЈ ЧОВЕК/MY MAN (1996).

Сепак и во опусот на Лом, според мојот афинитет и вкус, има најврвни креации, кои во доменот на визуелниот израз ја потврдуваат неговата висока кинематограферска класа. Во суптилитетот на рецентниот израз на Робер Бресон, во адаптацијата на антологискиот кус расказ „Белите ноќи” на Достoевски и неговата модерна верзија, во парискиот амбиент на Pont-Neuf, Лом ја внесува магијата на средбата меѓу младиот сликар и разочараната девојка на работ на самоубиство, во филмот ЧЕТИРИ НОЌИ НА СОНУВАЧОТ/FOUR NIGHTS OF A DREAMER (1971). Со сродна колор гама Лом и во филмот БРОДОВНА НОЌ/LE NAVIRE NIGHT на секогаш непредвидливата, неконвенционалната Маргарет Дира/Marguerite Duras – низ панорамските сликања на париските улици, ја доближува заканувачката трагика на двајца вљубени кои како фатално да не се сретнуваат (Доминик Санда и Матје Кариер). Од историските тематики, во филмот КАМИЈ КЛОДЕЛ/Camille Claudel, на режисерот Бруно Нитен/Bruno Nuytten , Лом низ колоратурата на својот израз ја гради биографската фатална љубовна драма на автентичните уметници, тогаш анонимната Камиј Клодел (Изабел Аџани), сестрата на писателот Пол Клодел и тогаш веќе славниот скулптор Роден (Депардје), за што Лом е награден со Сезар во 1989 година. Во 1973 своевидно откритие на Канскиот фестивал во компетицијата беше 3,5-часовниот филм МАЈКАТА И КУРВАТА/LA MAMAN ET LA PUTAIN, на сценаристот и режисер Жан Осташ/Jean Eustache , чиј епилог беа наградата на критиката ФИПРЕСЦИ и Големата награда на канското жири. Во црно-бела фотографија, кинематограферот Пјер Лом ја гради атмосферата на бизарната ménage-a-trois љубовна сторија, базирана на автентичната љубовна врска меѓу режисерот Осташ и актерката Франсоа Лебрун, која во филмот ја игра промискуитетната Вероника, а нејзиниот партнер Александер го игра Жан Пјер Ло, со Бернадет Лафон како неговата другарка Мари, вклучена во триото.

Во еден од најкултните филмови на сценаристот и режисер Жан-Пјер Мелвил/ Jean- Pierre Melville, АРМИЈА ОД СЕНКИ/L’ARME DES OMBRES (1969), како адаптација на романот на Џозеф Кесел, Пјер Лом, сторијата од времето на движењето на отпорот во Франција , во текот на окупацијата во 1942, ја надградува визуелно за да ја достигне нејзината психо-трилер акциска драматика, со актерскиот тандем Симон Сињоре-Лино Вентура, во нивните повпечатливи актерски креации.

Врв на креативноста на кинематограферот Пјер Лом, ремек-делото, историската драма, како филмска адаптација на антологиската љубовна поема на писателот Едмон Ростан – е во истоимениот филм СИРАНО ОД БЕРЖЕРАК/ CYRANO de BERGERAC (1990) на првично спомнатиот сценарист-режисер, Рапно, во кој Лом, шекспировскиот дух на ова дело го воспева визуелно импресивно, со незаборавната актерска креација на Депардје во ликот на фрустрираниот од долгиот нос – Сирано, што е негова животна улога. Таа димензија му ја аплицира Ломовото мајсторство во работата со актерите, за што му се благодарни и сите спомнати соработници режисери, со кои Лом го изгради својот импресивен филмски опус. А дека круната на неговото творештво е филмот СИРАНО ОД БЕРЖЕРАК, сведочат освоените значајни филмски награди: БАФТА/BAFTA, наградата на Британската филмска академија, БСЦ/ BSC, наградата на Британската асоцијација на кинематографери, Техничката голема награда во Кан, францускиот Сезар за најдобар кинематографер, а неправедно беше прескокнат од секако заслужениот Оскар на Американската филмска академија, како и од наградата на ЕФА/Европската филмска академија. Комплетирање на неговиот импозантен кинематограферски опус е нашата награда за животно дело – Златната камера 300, со што сме горди!

Благоја Куновски – Доре


МИЛЧО МАНЧЕВСКИ


ДОБИТНИК НА СПЕЦИЈАЛНАТА НАГРАДА ЗЛАТНА КАМЕРА 300 ЗА ОСОБЕН ПРИДОНЕС ВО СВЕТСКАТА ФИЛМСКА УМЕТНОСТ Е МАКЕДОНСКИОТ И СВЕТСКИ ИСТАКНАТ РЕЖИСЕР МИЛЧО МАНЧЕВСКИ

Ако се згази на патеката на уметноста, цврсто, доблесно, прецизно бескомпромисно до посакуваното дело, и ако на тоа се додаде невидлива срма од автентичен филмски поетски јазик, сигурно публиката ќе го препознае. Дали Милчо Манчевски, 11 години пред дебитантскиот филм, процесирал во режисерскиот израз, работејќи во секој сегмент од филмската дејност, па експлозијата на првиот игран филм не е случајна, или пак како и секој голем уметник, проникливо го препознал мигот или пак мигот него, веќе не е важно. Вистината е дека веќе во трета деценија „ПРЕД ДОЖДОТ“ (1994), го возбудува светот. Нема точка на планетата во двете хемисфери, каде што тој не е предизвик и за естетска и теоретска анализа. Инспиративен и за бројни пишувачи, есеисти, филмски критичари. Не стивнуваат изучувањата на секој негов кадар. Бранува како океаните преку кои патува на светските филмски платна. И не само неговиот првенец туку и целиот опус од уште над 50 кратки форми од кои десетина се кратки филмови (играни, експериментални, документарни…) како и работа на серијата The Wire (кај нас, на МТВ, преведена  како „Прислушкувачи“).

Македонската историја исто колку и историјата на македонската кинематографија, доби сосема нова насока оној ден кога во Венеција, престижната статуетка „Златен лав“ отиде во рацете на Манчевски и уште повеќе оној ден кога Џерeми Ајронс на церемонијата на доделување на Оскарите, го изговори јасно и гласно името на македонскиот режисер и воедно името на нашата земја. Како дебитант му се падна да се одмерува со уште едно врвно филмско остварување, па Оскарот отиде кај Никита Михалков, но критиката не одолеа, па ја поделија наградата „ФИПРЕСЦИ“. Оваа радост и гордост, досега не ја повтори ниту еден уметник од Македонија.

Но, колку што е важно дека Македонија има еден голем филмски лав, толку е позначајно што светската кинематографија го има истиов. „Њујорк тајмс“ го вброи „ПРЕД ДОЖДОТ“ во 1000 најзначајни филмови на векот, а оваа референца доволно зборува самата по себе. За Манчевски тоа само значеше уште поголема сигурност но и одговорност, да продолжи во режисерската насока за која сигурно знае дека не е погрешна. По големиот успех продолжи да игра со жанрови и воопшто, да игра со конвенции, реинтерпретирање и преизмислување. Сака да поставува прашања и да бара предизвици, бидејќи како што и самиот вели, без тоа нема иновација. Така стигна и до најновиот филм „БИКИНИ МУН“ каде што повторно ја истражува границата меѓу вистината и фантазијата, играното и документарното. Темата – гушкањето и борбата на вистината со приказната – е неговата тема и во „Мајки“, во кусометражните „Четврток“ и „Крајот на времето“, а и во есејот што го презентираше во Ватикан. Но, во годините додека ниту замислуваше дека ќе биде лауреат во Венеција, Милчо Манчевски (роден е на 18. 10. 1959), по студиите на Филозофскиот факултет во Скопје на отсекот историја на уметноста и археологијата, заминува во САД и во 1983 година дипломира на Факултетот за филм и фотографија на Универзитетот во Јужен Илионис. Настрана од филмската биографија тој е автор на книгата „Духот на мајка ми“, издадена во Њујорк. Пишуваше текстови за бендот Бастион, бројни сценарија и неколку режии за музички спотови и реклами, а се појавува и како актер во неколку кусометражни филмови, во два долгометражни филма и една театарска претстава. Од 1985 до 1991 година работи во Њујорк како кинематографер на документарни филмови, потоа како монтажер, асистентсценограф за индустриски видеа, асистентосветлител и помошник-режисер на спотови. По големиот успех во 1994 година соработува како режисер на сите седум холивудски студија. Во 1995 година Кинотеката на Болоња, Италија ја организира првата ретроспектива, по што ова ќе стане пракса, од скандинавските земји до земјите на Далечниот Исток, ги минува меридијаните како што ветрот ги движи дождливите облаци.  Неброени филмски институции ќе ги „зграпчат“ делата на Манчевски. Провокацијата е уште поголема бидејќи неговата мултимедијалност, нуди голема визуелна провокација. Изложбите на фотографии „Пет капки сон“ и „Улица“ ќе прошетаат значајни галерии и успехот е колку и оној на филмовите. Со голема леснотија и фузивно течение се прелеваат неговите уметнички инстинкти. Режисерот Манчевски е неповторлив во филмот, нераскинливо во фотографијата, и во наративниот израз. За „Улица“ се изјаснија бројни критичари и есеисти. Колку и да се разликуваат нивните размислувања за фотографските дела на Манчевски, во суштина сите се согласни дека е махер кога станува збор за софистицирана емоција и врвен во перцепцијата на урбаните детали и контрастот на истите со нативните мотиви. Секоја една фотографија од овие две изложби како и секој пентаптих составен од пет фотографии е приказна за себе, потенцијален филм или замрзнат кадар, што на восприемачот му отвора бесконечна имагинација за потенцијален филмски наслов.

Наградите се редеа една по друга и списокот е долг. Тој се овенча и со „Златен Чарли“ на Фестивалот во Монс, Белгија за „Пред дождот“ од Македонија ја доби „11 Октомври“. Потоа во 1995 „Давид ди Донатело“, специјална награда за неиталијански филм, награда од Шведскиот филмски институт, Сребрен кондор во Аргентина, Филм на годината во Турција, награди на фестивалите во Сао Паоло, Бразил и Санкт Петерсбург, Русија, награда УНИЦЕФ, Индепендент спирит во САД, Златна бубачка во Шведска, награди во Белорусија, Нова Горица, Трст, Сиракјуз Њујорк, Порторико, итн..

Кога ќе се земе предвид студиозноста со која Манчевски ги работи своите филмови, станува сосема јасно зошто од еден до друг игран филм минуваат и по шест години.  

Соработуваше со значајни имиња од Оскар калибар како Сајмон Пери, како Бери Екројд, Дејвид Манс, Дариус Конџи, Марио Микисанти, Џозеф Фајнс или Адријан Лестер.

Во 2001 со големо нетрпение го дочекавме „ПРАШИНА“, па шест години подоцна „СЕНКИ“ (2007). Со „Мајки“ (2010), пак, силно ја возбуди филмската јавност. Најновиот „БИКИНИ МУН“ се распрснува на други тематски хоризонти, но најавува не помал успех од останатите. Впечатлива камера што во сите остварувања ја следи фантастична музичка подлога. Манчевски си поигрува и со жанровите и со филмските стандарди, но секвенционалната емоција што извира од детали мудро и дискретно сплетени од режисерското око, оставаат силен впечаток како естетска молња, која е неповторлива и неизбришлива. Мајстор во филмската порака, што излегува од стандардите и создава енигма. Некаква тајна, која можеби е и клучот за љубопитноста на критиката и филмофилите.  Последниот голем актуелен успех, кога неговото творештво беше презентирано во далечниот Шангај, значел неверојатно искуство за Манчевски: „шетајќи низ сокачиња преполни со луѓе, по скали, па во еден стан и во мала соба назад, каде што имаше еден огромен постер на стар француски филм, цела библиотека книги и врамени слики на ѕидот: Бергман, Орсон Велс, Тарковски, Жан-Лик Годар, Трифо… Кафе-кино „Шаброл“ во стан кој собира само 15 луѓе. Секоја вечер си пуштаат филмови и ги дискутираат. И една од врамените слики на ѕидот, сред Шангај, до Трифо и Тарковски, беше турскиот постер на „Пред дождот“. Толку далеку допре „ПРЕД ДОЖДОТ“, а по него поплава од успеси. Кога денес 38. издание на фестивалот Браќа Манаки им оддава почит на светските кинематограферски гиганти, Италијанецот Ротуно и Французинот Лом, на Милчо Манчевски му се поклонува со специјалната награда Златна камера 300 за особен придонес во светската филмска уметност. На македонскиот и светски филмски лав, му посакуваме мудро и спокојно да акумулира инспирација и творечка сензација, пред новиот голем скок, за плен што повторно силно ќе одекне во светската кинематографска историја.

Ана Василевска
новинар и филмски истражувач